Teqball và Karate tại Asiad 20: Đọc tải trọng phía sau hai tấm HCĐ

Trong trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ môn Teqball, Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi đánh bại cặp Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ với tỷ số 2-0. Trên khán đài, đó là một tỷ số gọn gàng. Trong sổ theo dõi của tôi, đó là một chuỗi pha bóng mà cả hai VĐV Việt Nam kết thúc ở cùng một tư thế: hông gập sâu, vai phải xoay tới, cổ ngửa để bám đường bóng vòng qua vai trái. Một chuyển động lặp đi lặp lại vài trăm lần trong một buổi thi đấu.

Tấm HCĐ đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại Asiad 20 đến từ một môn lần đầu được đưa vào chương trình thi đấu. Kết quả thì rõ ràng. Phần đáng đọc lại nằm ở phía sau nó.

Teqball là môn kết hợp yếu tố của bóng đá và bóng bàn. Bóng không được chạm bằng tay, mỗi VĐV bị giới hạn số lần chạm, và mặt bàn uốn cong khiến quỹ đạo bóng luôn lệch khỏi đường thẳng. Ở nội dung đôi, hai VĐV phải chia nhau một không gian rất hẹp quanh bàn, nghĩa là mỗi người chỉ di chuyển quãng ngắn nhưng liên tục đổi hướng và đổi trục thân.

So với bóng đá, Teqball cắt bớt phần chạy và giữ lại phần xoay. Đó là lý do môn này hợp với những VĐV có kỹ thuật cá nhân tốt, phản xạ nhanh và khả năng phối hợp ăn ý — đúng những phẩm chất Minh Tân và Gia Nghi thể hiện trong trận tranh HCĐ.

Đội tuyển Teqball Việt Nam không dừng lại ở đó. Ngay sau trận tranh HCĐ đôi nam nữ, Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa để thua cặp đôi Iraq ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam sáng 20/9.

Cùng buổi sáng, ở môn Karate, Bùi Ngọc Nhi mang về thêm một tấm HCĐ nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ. Cô để thua võ sĩ chủ nhà Nhật Bản Ono Maho 0-5 ở trận mở màn, rồi lần lượt thắng Choi Haeun của Hàn Quốc 5-0 và Leong Wai Yee Shannon của Singapore 4-1. Ngày 22/9, Ngọc Nhi cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal.

Sau gần nửa ngày thi đấu, Trung Quốc vươn lên dẫn đầu bảng tổng sắp với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ; VĐV Lin Xinyu ở nội dung 3 môn phối hợp nữ mang về HCV đầu tiên cho đoàn này. Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV và 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi đoàn 1 HCV, lần lượt xếp thứ ba đến thứ năm. Việt Nam tạm xếp thứ chín với 2 HCĐ.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, Teqball tạo ra một dạng tải trọng mà bóng đá không có: tải trọng tĩnh-xoay. VĐV không chạy mười cây số mỗi trận, nhưng họ giữ thăng bằng trên một chân trong tư thế hông gập, gối gập, cổ ngửa, trong khi chân còn lại vung lên tiếp bóng. Mỗi pha bóng là một lần nén lên dây chằng chéo trước, gân kheo và nhóm cơ dựng sống cổ.

Trong nội dung đôi, tải trọng này chia đôi về khối lượng nhưng không giảm về cường độ. Số lần chạm được chia sẻ, còn số lần xoay thân thì không. Cả hai VĐV vẫn phải đổi trục liên tục theo quỹ đạo bóng. Thứ duy nhất giảm là quãng di chuyển thẳng — phần ít rủi ro nhất trong toàn bộ chuyển động.

Đọc theo hướng đó, tỷ số 2-0 mang theo một giá trị ít ai đếm: nó rút ngắn tổng số lần nén lên khớp. Một trận thắng nhanh ở nội dung đôi không phải là may mắn về mặt thể lực. Nó là kết quả của khả năng kết thúc pha bóng sớm, và đó là thứ đáng được huấn luyện như một chỉ số, không phải như một lời khen.

Ở môn Karate, bài toán đảo chiều. Kata là kỹ năng đóng: VĐV thực hiện một chuỗi động tác cố định, không có đối thủ tác động trực tiếp, nhưng phải chịu hai lần tải cho mỗi lượt biểu diễn — một lần cho cơ thể, một lần cho tâm lý thi đấu. Trận thua 0-5 trước Ono Maho đặt Ngọc Nhi vào tình huống phải làm lại từ đầu trong cùng một buổi sáng. Việc cô thắng 5-0 rồi 4-1 cho thấy khả năng hồi phục giữa các lượt thi đấu, bên cạnh chất lượng kỹ thuật.

Kiểu tải của Kata dồn vào nhóm cơ ổn định cổ chân, gối và hông. Đó là những cấu trúc chịu lực trong các tư thế đứng thấp, xoay người đột ngột và dừng lại chính xác. Sau một buổi thi đấu nhiều lượt, thứ mất trước tiên là khả năng kiểm soát biên độ, rồi mới đến sức mạnh. Với một bài Kata, sai lệch biên độ vài độ đã đủ để trừ điểm.

Lịch thi đấu ngày 22/9 của Ngọc Nhi vì thế nằm trong vùng cần theo dõi. Hai ngày nghỉ giữa hai nội dung là khoảng thời gian đủ để hồi phục cơ, chưa chắc đủ để hồi phục thần kinh-cơ. Ở nội dung đồng đội, sai số cá nhân bị nhân lên theo số người trên sàn.

Cách đọc quen thuộc cho rằng HCĐ ở một môn mới là phần thưởng thêm, không phải mục tiêu, nên không cần đầu tư hạ tầng y tế. Tôi cho rằng đó là điểm mù tốn kém nhất trong toàn bộ câu chuyện.

Một môn lần đầu vào Asiad sẽ được chú ý trong đúng một chu kỳ. Cấu trúc y tế thể thao, phục hồi và quản lý tải trọng cho môn đó thường được dựng lên sau khi đã có vài ca chấn thương, chứ không dựng trước. Teqball lại có đặc điểm dễ khiến người ta chủ quan: sân nhỏ, không va chạm, không chạy nhiều. Nhìn bề ngoài, nó trông an toàn.

Một môn trông an toàn là môn dễ bị bỏ qua nhất trong khâu theo dõi tải trọng. Không có bác sĩ đội riêng, không có dữ liệu định vị, không có ai đếm số lần xoay thân của một VĐV trong một buổi sáng thi đấu ba trận. Những gì không được đo thì không được quản lý, và những gì không được quản lý sẽ xuất hiện dưới dạng chấn thương ở mùa giải sau.

Điều tương tự đúng với Karate. Bùi Ngọc Nhi đã có dấu ấn tại SEA Games 33 và các giải trẻ châu Á. Chuỗi giải đấu đó cộng dồn thành một lịch thi đấu mà không ai tổng hợp lại thành một bảng tải trọng hoàn chỉnh. Họ gọi đó là phép màu. Tôi gọi đó là một chuỗi ngày không ai quay phim.

Phía sau hai tấm HCĐ, có một việc chưa ai chịu trách nhiệm trả lời: ai là người quyết định VĐV nào được bỏ một nội dung để giữ một nội dung khác, và quyết định đó dựa trên dữ liệu nào?

Asiad 20 là lần đầu Teqball xuất hiện trong chương trình thi đấu, và Việt Nam đã có mặt trên bảng huy chương ngay lần đầu. Đó là kết quả của kỹ thuật, của sự ăn ý, và của một nền thể thao đủ rộng để sản sinh ra những VĐV chịu được dạng tải trọng đặc thù. Chấn thương không xóa một cầu thủ. Nó viết lại anh ta, từng dòng cơ và từng nhịp thở.

Với Ngọc Nhi, câu trả lời sẽ đến vào ngày 22/9, khi cô bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ gặp Nepal. Với Minh Tân và Gia Nghi, câu trả lời sẽ đến ở mùa giải sau, khi không còn ai đếm số lần họ xoay người trong mỗi buổi tập và không còn tỷ số nào che chắn cho họ. Mỗi ca chấn thương là một bản đồ, và tôi chỉ biết đọc nó sau khi lạc đường.

Trước khi hỏi kỳ này đoàn thể thao Việt Nam có thêm được tấm huy chương nào, hãy hỏi đang có VĐV nào thi đấu mà chưa ai tính tải trọng cho họ.