Zidane gọi điện trước, loại Tchouaméni sau: 120 phút và hai tháng im lặng

Cuộc điện thoại đến trước tờ danh sách.

Không thông cáo, không họp báo rầm rộ. Chỉ một cuộc gọi từ Zinedine Zidane tới Aurelien Tchouaméni, vài ngày trước khi đội tuyển Pháp công bố thành phần cho loạt trận quốc tế đầu tiên dưới triều đại mới. L'Équipe đưa tin về cuộc gọi ấy. Nội dung, theo những gì lọt ra ngoài, xoay quanh một điều rất đơn giản: cậu có thể ra sân trong đợt tập trung này không?

Câu trả lời là không.

Và thế là cái tên từng được xem như một phần trong kế hoạch dài hạn của hàng tiền vệ Pháp biến mất khỏi danh sách, nhường chỗ cho những lựa chọn lành lặn hơn.

Tôi đã ngồi trước rất nhiều buổi công bố đội hình của các huấn luyện viên trưởng. Phần lớn chúng diễn ra theo một kịch bản quen thuộc: vài cái tên gây tranh cãi, vài tiêu đề giật gân, vài ngày ồn ào rồi mọi thứ lắng xuống như nước rút khỏi bãi cát. Cách Zidane xử lý trường hợp Tchouaméni khiến tôi dừng lại lâu hơn thường lệ. Ông loại bỏ một giả định, chứ chưa hẳn loại bỏ một con người.

Giả định ấy là: một ngôi sao Real Madrid đương nhiên có suất trong đội tuyển quốc gia.

Zidane tiếp quản đội tuyển Pháp vào thời điểm chiếc ghế ấy mang theo rất nhiều thứ. Một thế hệ vàng vừa đi qua đỉnh cao. Áp lực phải làm mới đội hình mà không được đánh mất bản sắc. Và một danh sách cầu thủ dày đến mức mỗi lựa chọn đều là một lời từ chối gửi tới một ai đó. Nước Pháp không thiếu tiền vệ. Đó là điều kiện tiên quyết để một quyết định như thế này trở thành khả thi, thay vì trở thành một canh bạc.

Điều Zidane nói khi giải thích về quyết định của mình rất ngắn. Cậu ấy vắng mặt hai tháng. Chơi 120 phút. Đá chính một lần. Và theo ông, điều tốt nhất cho cậu ấy lúc này là ở lại Madrid, tiếp tục tập luyện để hồi phục.

Đó là một câu nói mà tôi đọc đi đọc lại vài lần. Bởi vì nó mô tả một trạng thái rất cụ thể, và trạng thái ấy có tên.

Nó tên là thiếu nhịp.

Zidane nói thêm rằng các lựa chọn của ông cho đợt tập trung tháng Mười Một vẫn rộng mở. Một câu như thế, đặt cạnh lý do loại người, cho thấy quyết định này được đóng khung như một mốc thời gian chứ không phải một dấu chấm hết.

Cần nói rõ về chấn thương: Tchouaméni dính vấn đề ở cơ khép, và chính anh xác nhận mình chưa hoàn toàn sẵn sàng về mặt thể chất. Đây là loại chấn thương mà giới y học thể thao luôn xếp vào nhóm khó đoán. Cơ khép chịu trách nhiệm cho những pha tăng tốc đổi hướng, cho việc xoay hông khi che bóng, cho động tác chuyền dài bằng mu trong. Một cầu thủ trở lại quá sớm sau chấn thương cơ khép sẽ không gãy ngay. Anh ta chỉ chạy chậm hơn nửa bước. Và nửa bước ấy, ở đẳng cấp đội tuyển quốc gia, là toàn bộ khoảng cách giữa một pha cắt bóng và một bàn thua.

Trong rất nhiều năm theo dõi các trận đấu ở cấp độ này, tôi học được một điều: nhịp không phải là thể lực. Một cầu thủ có thể đạt mọi chỉ số về sức mạnh, tốc độ, sức bền trong phòng tập mà vẫn mất nhịp. Nhịp là thứ chỉ được xây trong những phút thi đấu thật, dưới áp lực thật, khi đối thủ ập vào trong hai giây và bộ não phải chọn giữa bảy phương án trong đó chỉ một phương án đúng.

Hai tháng vắng mặt, 120 phút thi đấu, một lần đá chính. Nếu quy đổi, 120 phút ấy gần bằng một trận rưỡi. Với một tiền vệ trung tâm, đó là lượng dữ liệu quá nhỏ để huấn luyện viên biết mình đang có thứ gì trong tay. Người ta có thể đánh giá một tiền đạo qua một khoảnh khắc lóe sáng. Nhưng với một tiền vệ mỏ neo, giá trị nằm ở sự ổn định lặp lại: đứng đúng chỗ, che đúng khoảng, chuyền đúng lúc. Mỗi pha chuyền bóng là một lời thì thầm mà chỉ ai đứng đúng chỗ mới nghe được. Muốn thì thầm thành tiếng, cậu phải ở trên sân đủ lâu.

Đó là lý do tôi đọc quyết định của Zidane như một quyết định về tải trọng, chứ không phải về niềm tin. Ở lần loại này, thứ được bảo vệ là một cầu thủ, còn thứ bị hy sinh là một buổi tập quốc tế. Nếu đảo ngược hai thứ ấy, đội tuyển Pháp có thể có thêm một phương án cho một trận đấu duy nhất, còn Real Madrid có thể mất mỏ neo của họ trong sáu tuần tiếp theo.

Và đây là điểm tôi cho là cốt lõi của câu chuyện: một huấn luyện viên giỏi ở cấp độ này không quản lý đội hình, anh ta quản lý lịch thi đấu. Lịch thi đấu mới là thủ phạm thật sự của phần lớn các ca chấn thương, và không phòng y tế nào cứu được một cầu thủ phải đá hai trận mỗi tuần. Zidane hiểu điều ấy theo cách rất trực tiếp, vì ông từng ở trong một phòng thay đồ nơi lịch thi đấu quyết định sự nghiệp của rất nhiều người.

Bóng đá hiện đại đòi hỏi các tiền vệ pressing. Pressing, quy cho cùng, là môn thể thao của những lần chạy nước rút lặp lại. Một tiền vệ phải chạy nước rút để bịt, lùi lại, chạy nước rút lần nữa để đón đường chuyền. Cơ khép là động cơ chính của chuỗi vận động ấy. Đem một động cơ vừa sửa vào một chuỗi lặp lại ở cường độ cao nhất, trong đó có hai trận chỉ cách nhau bảy mươi hai giờ, là một quyết định mà không ai có thể rút lại nếu nó sai.

Zidane chọn cách không đặt cược.

Bây giờ tới phần khó. Chúng ta thường đọc việc bị loại khỏi đội tuyển như một bản án. Trí nhớ tập thể của người xem bóng đá có một điểm mù rất đặc biệt: chúng ta nhớ những lần một cầu thủ bị loại, rồi rất nhanh sau đó, gộp tất cả những lần ấy thành một câu chuyện duy nhất — rằng anh ta đã tụt lại. Chúng ta không nhớ những lần một cầu thủ được nghỉ, vì sự nghỉ vốn không để lại hình ảnh.

Cuộc điện thoại trước khi công bố danh sách phá vỡ chính điểm mù ấy. Một buổi bị loại thông thường diễn ra công khai: cái tên đọc lên, hoặc không đọc lên, và người hâm mộ tự viết câu chuyện của mình. Nhưng khi người được loại là người được gọi trước tiên, câu chuyện đổi chiều. Zidane không cần phải làm điều đó. Ông chọn làm. Trong văn hoá của một phòng thay đồ, cuộc gọi ấy giữ lại thứ quan trọng nhất cho một cầu thủ đang hồi phục: cảm giác rằng cánh cửa sẽ mở lại khi anh đứng vững.

Có một lớp thông tin không nằm trong bài phát biểu nào nhưng gần như chắc chắn đang vận hành phía sau. Real Madrid có một lịch thi đấu đầu mùa dày đặc trên nhiều đấu trường. Với một cầu thủ vừa trở lại sau chấn thương cơ, việc không phải di chuyển và đá thêm ở cấp độ đội tuyển là một lợi ích rõ ràng. Bộ phận y tế của câu lạc bộ gần như chắc chắn có tiếng nói trong việc khuyến khích phương án ở lại. Đây là kiểu thoả hiệp mà không ai xác nhận, nhưng ai cũng hiểu: câu lạc bộ trả lương, câu lạc bộ giữ hồ sơ chấn thương, và câu lạc bộ sẽ là nơi cầu thủ phải quay về nếu mọi thứ đổ vỡ.

Trong ghi chú cá nhân của mình, tôi có một mục gọi là ký ức của những chiếc ghế trống. Nó bắt đầu từ bốn năm trước, khi tôi viết về trận bóng đầu tiên trở lại sau dịch, trong một khán đài rộng hơn năm mươi nghìn chỗ và không có ai ngồi. Sân vận động không khán giả là một cuốn nhật ký viết bằng bụi. Tôi vẫn giữ thói quen hỏi, trước mỗi trận đấu: ai đang vắng mặt, và vì sao.

Với tuyển Pháp lần này, người vắng mặt có tên, có số liệu, và có một lý do được nói ra rõ ràng. Đó là một sự vắng mặt công khai và đã được đóng khung. Nhưng còn một sự vắng mặt khác, lặng hơn: Tchouaméni của đúng một lần đá chính trong hai tháng không còn là Tchouaméni mà ký ức của người hâm mộ lưu lại. Giữa hình ảnh quen thuộc và con người thật đang hồi phục ở Madrid, có một khoảng cách mà chỉ thời gian lấp được. Việc bị loại trong khoảng cách ấy không nói gì về đẳng cấp. Nó chỉ nói rằng ký ức đi trước thể trạng, và luôn luôn là như vậy.

Còn một chi tiết khác đáng nhắc: một buổi công bố đội hình là mẫu quá nhỏ để kết luận về triết lý chọn người của Zidane. Người ta dễ dựng nên một đường hướng chỉ từ một lần. Nhưng hai tháng nữa, khi tháng Mười Một tới và các lựa chọn vẫn rộng mở, chúng ta sẽ có thêm dữ liệu. Nếu Tchouaméni trở lại vào tháng Mười Một, lần bị loại này biến thành một ghi chú. Nếu anh không trở lại, nó biến thành một dấu hiệu. Sự khác biệt giữa hai thứ ấy không nằm ở tờ danh sách mà nằm ở số phút anh chơi cho câu lạc bộ.

Một điều nữa về cách chúng ta đọc các quyết định như thế này. Người ta hay nói về sự lạnh lùng của Zidane, như thể việc loại một ngôi sao chứng minh ông không có cảm xúc. Tôi thấy điều ngược lại. Ai muốn cắt nhanh thì cắt công khai, để đám đông thấy uy quyền của mình. Giữ sự loại bỏ ấy lại trong một cuộc gọi riêng là một hành động mang tính bảo vệ nhiều hơn là trừng phạt. Cái giá của nó là vài dòng tiêu đề chỉ trích, và Zidane chấp nhận cái giá ấy.

Đó cũng là điều tôi nhắc mình mỗi khi viết về một ca chấn thương: thứ tôi đang nhìn là một người cố gắng đoán lại cơ thể mình, trong khi hàng triệu người khác đã có sẵn kết luận.

Bóng đá vận hành theo vòng. Những mùa giải, những triều đại huấn luyện, những lối chơi — tất cả quay lại. Lời than rằng bóng đá hiện đại đang bào mòn cầu thủ không mới. Nó đã tồn tại từ những năm sáu mươi, khi người ta cho rằng số trận tăng lên sẽ giết chết sự sáng tạo. Điều khác biệt duy nhất của thời này là chúng ta có máy đo. Chúng ta biết cơ khép mất bao lâu để hàn lại. Chúng ta biết hai trận trong bảy mươi hai giờ làm tăng nguy cơ tái phát tới mức nào. Chúng ta biết tất cả, và vẫn đặt lịch dày hơn.

Vậy nên, khi Zidane để Tchouaméni ở lại Madrid, điều được bảo vệ là một giả định còn giá trị: rằng cầu thủ ấy sẽ còn nhiều buổi tập trung khác, nhiều mùa hè khác, nhiều giải đấu khác, và chúng ta không cần đốt một trong số đó chỉ để chứng minh một điều ai cũng biết.

Tháng Mười Một sẽ tới. Cánh cửa vẫn mở. Vấn đề duy nhất còn lại — và nó nằm ngoài tầm tay của cả Zidane lẫn liên đoàn — là Tchouaméni có tìm được đủ phút ở Madrid để bước qua cánh cửa ấy bằng đôi chân đã lành, hay lại phải bước qua bằng ký ức về chính mình.