Hai mươi chín cái tên, một nhóm đấu không khoan nhượng: nhịp chuẩn bị của U17 Việt Nam trước World Cup

Trên khán đài nhỏ của Trung tâm Đào tạo Bóng đá Trẻ Việt Nam, một buổi chiều tháng Mười, tôi đếm được hai mươi chín cái bóng áo đỏ di chuyển giữa những đường kẻ vôi. Gió thổi từ phía cánh trái sân, nơi một nhóm cầu thủ đang tập phối hợp ba người, trong khi nhóm khác đứng chờ ở vòng tròn giữa sân. Không có tiếng còi dồn dập, không có tiếng quát của ban huấn luyện. Chỉ có tiếng bóng nảy trên mặt cỏ và tiếng thở đều đặn của những cầu thủ mới mười sáu, mười bảy tuổi.

Một cầu thủ nhỏ con nhất đội dừng lại giữa bài tập, cúi xuống buộc lại dây giày, rồi đứng dậy hòa vào dòng người như chưa từng có gì xảy ra. Nhịp chậm ở sân tập là thứ khán giả không bao giờ thấy trên khán đài. Chính cái nhịp chậm đó là thứ tôi đến đây để nghe, bởi trước khi bất kỳ sơ đồ nào được vẽ ra và trước khi bất kỳ trận đấu nào được tính điểm, một đội bóng trẻ bắt đầu kể câu chuyện của mình bằng số lượng người có mặt trên sân.

Hai mươi chín. Đó là con số đầu tiên của câu chuyện, và cũng là con số nói nhiều nhất.

Tôi đã ngồi ở nhiều khán đài khác nhau trong hơn hai mươi năm làm nghề. Ở Kazan, tôi ngồi trong khu kỹ thuật khi Kim Young-gwon ghi bàn ở phút 90+3 và một cổ động viên Hàn Quốc khóc bên cạnh tôi trong khi đội nhà của anh ấy chuẩn bị bị loại. Ở Seoul, tôi từng theo FC Seoul qua cả một mùa giải và học được rằng cảm xúc của khán giả là một loại dữ liệu không kém phần chính xác so với bảng thống kê. Nhưng buổi chiều này, ở Hà Nội, tôi đang theo dõi một đội bóng chưa từng bước vào một kỳ World Cup U17 với tư cách là một trong những đại diện chính thức của châu Á.

Và tôi đến để nghe nhịp, trước khi đọc danh sách.

Bối cảnh: một chu kỳ chuẩn bị nhiều hơn một kế hoạch chiến thuật

Danh sách ấy có hai mươi chín cái tên. Bất kỳ ai từng theo dõi bóng đá trẻ đều nhận ra ngay ý nghĩa: con số này lớn hơn nhiều so với một đội hình chính thức thường được chốt ở khoảng hai mươi đến hai mươi ba người. Hai mươi chín nghĩa là một vòng sàng lọc vẫn đang mở. Nghĩa là ban huấn luyện vẫn chưa muốn tự trói mình vào một đội hình cố định. Nghĩa là vẫn còn chỗ cho những cái tên chưa được nhắc đến, và cũng còn chỗ cho sự lo lắng của những người đã được nhắc đến.

Huấn luyện viên Cristiano Roland tiếp tục dẫn dắt đội. Đây là một tín hiệu ổn định, và trong bóng đá trẻ, sự ổn định ở ghế huấn luyện viên thường đáng giá hơn một vài trận thắng giao hữu. Giữ được người thầy qua một chu kỳ nghĩa là giữ được ngôn ngữ chiến thuật chung, giữ được cách hiểu về vai trò của từng vị trí, giữ được mối quan hệ giữa người ra quyết định và người thi hành. Với một đội bóng trẻ chỉ có vài tuần để chuẩn bị cho một giải đấu toàn cầu, ngôn ngữ chung là tài sản quý nhất.

Đội giữ lại bộ khung từ vòng chung kết AFC U17 châu Á hồi tháng Năm. Những cái tên được nhắc đến như Văn Dương, Chu Ngọc Nguyễn Lực, và nhiều khả năng là thủ môn Lý Xuân Hòa, tạo thành một xương sống rõ ràng. Đây là lựa chọn kế thừa hơn là tái thiết. Với một giải đấu ngắn ngày, nơi các cầu thủ phải chơi ba trận vòng bảng trong khoảng mười ngày, sự gắn kết sẵn có thường giúp đội bóng tiết kiệm được những tuần mà các đội khác phải dùng để xây lại từ đầu.

Lộ trình chuẩn bị được chia thành nhiều giai đoạn. Đội tập trung ở Trung tâm Đào tạo Bóng đá Trẻ Việt Nam cho đến tháng Mười. Sau đó là một chuyến tập huấn ở Tây Á, trước khi di chuyển đến Qatar. Đây là một lộ trình được thiết kế cho khí hậu, độ cao và hậu cần, nhiều hơn là cho chiến thuật thuần túy. Ở lứa tuổi mười bảy, làm quen với thời tiết và múi giờ quan trọng không kém việc học cách pressing.

Và rồi là lá thăm. Bảng G gồm Mali, Bỉ và New Zealand.

Tôi sẽ nói thẳng về lá thăm này, bởi tôi đã ngồi đủ nhiều ở ghế quan sát để biết rằng những nhóm đấu ở World Cup trẻ không hề phân bổ đều cơ hội. Mali là một trong những lò xuất khẩu tài năng trẻ mạnh nhất châu Phi, một đội bóng có truyền thống sản sinh ra những cầu thủ thể chất vượt trội và được các học viện châu Âu săn đón từ rất sớm. Bỉ là một đội bóng có cấu trúc tốt, được đào tạo bài bản theo mô hình châu Âu, chơi có tổ chức và biết cách kiểm soát trận đấu. New Zealand là đại diện của châu Đại Dương, và trên lý thuyết là đối thủ mà Việt Nam có nhiều cơ hội giành điểm nhất.

Cốt lõi: điều hai mươi chín cái tên thực sự nói

Hai mươi chín là con số của sự đánh giá. Trong một đội tuyển trẻ, khi số lượng cầu thủ vượt quá con số cần thiết cho một đội hình thi đấu, ban huấn luyện đang muốn nhìn thấy nhiều phương án trước khi chốt. Họ đang thử vai trò, đang đo khả năng chịu đựng, đang kiểm tra phản ứng của từng cầu thủ khi bị đặt vào những tình huống khác nhau.

Những quan sát được ghi lại từ các buổi tập mô tả bầu không khí thoải mái, và các cầu thủ làm việc khá chăm chỉ trong từng pha bóng. Đó là những mô tả mềm, không thể quy ra số liệu, nhưng chúng vẫn có giá trị. Trong bóng đá trẻ, bầu không khí là một chỉ báo. Một đội bóng sợ hãi sẽ tập khác một đội bóng tự tin. Nỗ lực trong từng pha bóng ở giai đoạn này thường phản ánh một cuộc cạnh tranh nội bộ đang diễn ra thật sự, chứ không dừng ở mức hình thức.

Có một điểm mà tôi cho là quan trọng và thường bị bỏ qua trong các bản tin về đội tuyển trẻ: khi các cầu thủ được ghi nhận là đang nỗ lực để ghi điểm với ban huấn luyện, điều đó cho thấy vị trí trong đội hình cuối cùng vẫn chưa được quyết định. Những người được coi là trụ cột về mặt lý thuyết vẫn có thể mất suất. Những người ít tên tuổi vẫn có thể chen vào. Với một đội bóng trẻ, đó là một dạng áp lực lành mạnh, nhưng cũng là một nguồn lo lắng cá nhân rất thật.

Bộ khung giữ lại từ AFC U17 châu Á mang theo cả lợi ích lẫn rủi ro. Lợi ích nằm ở sự gắn kết và khả năng hiểu nhau gần như tự động. Những cầu thủ đã chơi cùng nhau ở một giải đấu cấp châu lục sẽ có những thói quen chung: cách di chuyển không bóng, cách gọi nhau, cách che chắn cho nhau khi bị phản công. Những thứ đó không thể dạy trong vài tuần. Rủi ro nằm ở việc đội bóng dựa quá nhiều vào một mẫu nhỏ. Một giải đấu châu lục không đủ để chứng minh rằng một nhóm cầu thủ có thể chịu được áp lực ở cấp độ toàn cầu. Hai mệnh đề đó cần được giữ cùng nhau, chứ không nên chọn một bên.

Về chiến thuật, tôi không thể đưa ra đánh giá cụ thể, bởi các bản tin xung quanh đội không công bố sơ đồ, phong cách hay hệ thống. Ở cấp độ bóng đá trẻ, dữ liệu như xG, xA, PPDA hay tỷ lệ kiểm soát bóng gần như không được công khai. Bất kỳ lời tuyên bố nào về mặt chiến thuật ở thời điểm này đều sẽ là suy đoán. Và tôi không muốn lấp đầy khoảng trống bằng phán đoán non nớt. Đó chính là điều tôi gọi là nghe nhịp từ ghế quan sát, nơi chiến thuật bắt đầu trật nhịp, và nơi người viết phải biết giữ im lặng khi chưa có đủ thông tin.

Điều có thể nói chắc là chuyến tập huấn ở Tây Á rồi sang Qatar phù hợp với mục tiêu thích nghi. Với một đội bóng Đông Nam Á bước vào một giải đấu toàn cầu, khác biệt về thể chất và nhịp độ thi đấu thường là trở ngại lớn nhất. Việc đưa đội ra khỏi môi trường quen thuộc sớm có thể giúp giảm sốc văn hóa thi đấu, giúp cầu thủ làm quen với cách trọng tài điều hành, với mặt sân, với áp lực không đến từ khán đài quen thuộc.

Tôi cũng muốn nói về cách nhìn rộng hơn. Sự mở rộng của các kỳ World Cup trẻ trong những năm gần đây đã mở rộng cánh cửa cho các nền bóng đá châu Á và Đông Nam Á. Khi giải đấu có nhiều suất hơn, cơ hội để một đội như Việt Nam góp mặt cũng lớn hơn. Đây là một thuận lợi mang tính cấu trúc, và nó cần được nhìn nhận như một phần của bức tranh, chứ không nên được nhìn như một thành tích thuần túy của riêng một lứa cầu thủ.

Ở cấp khu vực, vị thế của bóng đá trẻ Việt Nam đang lên. Thái Lan, Indonesia, Malaysia đều đang đầu tư vào các lò đào tạo trẻ, và việc cạnh tranh được với các nền bóng đá này ở cấp U17 là một mục tiêu hoàn toàn có thật. Ở tuyến dưới, các học viện trong nước thuộc hệ thống các câu lạc bộ V.League và các trung tâm đào tạo trẻ đang dần tạo ra một đường ống ổn định hơn. Đây là nền tảng mà lứa cầu thủ này được thừa hưởng, dù nó chưa đủ để tạo ra khác biệt ở một nhóm đấu có Bỉ và Mali.

Đối thủ: ba kiểu khó khác nhau

Mali thường được mô tả là một đối thủ giàu thể lực. Ở các giải trẻ, khác biệt về thể chất có thể quyết định trận đấu chỉ trong vài pha bóng cố định. Những đội bóng châu Phi trẻ tuổi thường sở hữu tốc độ và sức mạnh vượt trội, và nếu đội bóng châu Á không chuẩn bị về mặt thể lực, họ có thể bị đè bẹp trong những phút đầu. Đây là rủi ro được đánh giá ở mức cao trong hồ sơ chuẩn bị của đội.

Bỉ là một câu chuyện khác. Đây là một đội bóng châu Âu có cấu trúc, được đào tạo bài bản, chơi có tổ chức và biết cách kiểm soát nhịp độ. Đối đầu với Bỉ thường có nghĩa là bạn phải phòng ngự trong phần lớn thời gian và tìm cách phản công, và bạn phải chịu được những pha luân chuyển bóng kiên nhẫn mà không bị mất tổ chức. Đây là kiểu đối thủ mà sự tập trung là yếu tố sống còn.

New Zealand là đối thủ có khả năng giành điểm cao nhất. Đại diện châu Đại Dương thường có con đường phát triển hạn chế hơn và ít kinh nghiệm thi đấu quốc tế hơn so với các nền bóng đá lớn. Đây là trận mà Việt Nam có nhiều khả năng tạo ra cơ hội, và cũng là trận mà đội cần phải giành điểm nếu muốn giữ hy vọng.

Mục tiêu thực tế nhất của đội nằm ở việc thi đấu cạnh tranh và giành điểm. Đây là một quan điểm mà công chúng có thể không thích, bởi kỳ vọng thường đi trước thực tế. Nhưng với một nhóm đấu có Bỉ và Mali, việc bị loại ở vòng bảng không nhất thiết là thất bại. Và việc đi tiếp cũng không nhất thiết là thành công nếu nó đi kèm với những trận thua nặng nề ở các vòng sau.

Điểm phản trực giác: nơi ánh đèn sân khấu có thể trở thành cái bẫy

World Cup U17 luôn là một cửa sổ. Các tuyển trạch viên từ học viện và câu lạc bộ nước ngoài theo dõi giải đấu này từ nhiều năm nay, và một màn trình diễn tốt ở đây có thể mở ra cơ hội chuyển ra nước ngoài cho một cầu thủ mười bảy tuổi.

Ở góc nhìn thông thường, đó là một tin tốt. Một cầu thủ Việt Nam được học viện châu Âu để mắt tới là một thành tựu. Nhưng tôi đã theo dõi đủ nhiều thị trường chuyển nhượng để thấy mặt còn lại. Khi một lứa cầu thủ trẻ đột ngột trở nên nổi tiếng, áp lực rời đi cũng tăng theo. Nếu nhiều cầu thủ của một lứa đồng loạt ra nước ngoài ở độ tuổi quá sớm, lứa đó có thể bị rỗng ruột trước khi kịp đạt đến độ chín cần thiết ở cấp U19, U23 và đội tuyển quốc gia. Đây là một rủi ro ít được nói đến, nhưng có thật.

Rủi ro thứ hai nằm ở chính câu chuyện truyền thông. Câu chuyện về một đội bóng trẻ chuẩn bị cho tương lai luôn dễ được đón nhận hơn câu chuyện về một thất bại. Nhưng khi kỳ vọng được đẩy lên quá cao, cú rơi cũng sẽ sâu. Một đội bóng trẻ thi đấu tốt nhưng bị loại có thể bị nhìn nhận như một thất bại, và những cầu thủ mười bảy tuổi sẽ phải chịu những lời chỉ trích không tương xứng với sai lầm thật của họ.

Tôi đã thấy điều này xảy ra nhiều lần. Câu chuyện ở Kazan nhắc tôi rằng bóng đá thắng cảm xúc trước khi thắng sơ đồ. Nhưng nó cũng nhắc tôi rằng cảm xúc có thể được dẫn dắt theo những hướng không mong muốn. Một nền bóng đá có thể vui với một chiến thắng an ủi, nhưng cũng có thể mất ngủ với một kỳ vọng sai chỗ.

Bộ khung từ AFC U17 châu Á có thể là điểm tựa, nhưng nếu đội phụ thuộc vào nó quá nhiều, việc chuẩn bị sẽ trở thành một canh bạc. Ba trận vòng bảng trong mười ngày có thể làm lộ ra những hạn chế về chiều sâu đội hình mà một giải đấu châu lục không làm lộ. Giữ lại những gương mặt cốt lõi có nghĩa là ban huấn luyện đang đặt cược vào sự gắn kết. Đó là một cược hợp lý, nhưng vẫn là một cược.

Và trong bóng đá, những lời trái chiều luôn có ích. Một trăm hai mươi bảy ý kiến khác nhau, rồi cuối cùng chỉ có sân cỏ trả lời. Điều tôi học được sau nhiều năm là giữ lại những ý kiến đó thay vì gạn lọc chúng thành một câu chuyện gọn gàng. Sự thật của một đội bóng trẻ thường nằm ở chỗ giao nhau giữa hy vọng của khán giả và giới hạn của cầu thủ. Người viết có nhiệm vụ giữ cả hai bên cùng đứng, thay vì chọn một bên cho dễ.

Điều cần theo dõi

Có ba tín hiệu mà tôi sẽ chú ý trong những tuần tới. Thứ nhất, việc chốt danh sách chính thức từ hai mươi chín xuống khoảng hai mươi đến hai mươi ba cái tên sẽ cho thấy ưu tiên thật của ban huấn luyện. Những cầu thủ bị loại nói nhiều về tiêu chí lựa chọn, đôi khi nhiều hơn những người được giữ lại.

Thứ hai, kết quả của bất kỳ trận đấu tập nào trong chuyến tập huấn ở Tây Á và Qatar sẽ là chỉ báo tốt nhất về mức độ sẵn sàng. Các trận đấu tập luôn có nhiều biến số, nhưng chúng vẫn là thước đo gần nhất với thực tế thi đấu.

Thứ ba, trận đầu tiên gặp New Zealand sẽ định hình toàn bộ câu chuyện của giải đấu. Một kết quả tích cực sẽ mở ra con đường, còn một kết quả tiêu cực sẽ buộc đội phải chơi với mức độ rủi ro cao trước hai đối thủ mạnh hơn.

Tôi quay lại với buổi chiều ở sân tập. Hai mươi chín cầu thủ đó rồi sẽ trở thành hai mươi ba, rồi hai mươi mốt, rồi hai mươi. Trong khoảng thời gian ấy, một số người sẽ rời đi trong im lặng, và cỏ sân sẽ ghi lại nhịp chạy cuối cùng của họ trước khi ánh đèn lớn hơn bật lên. Bóng đá trẻ luôn khắc nghiệt theo cách riêng của nó, không ồn ào, không khán giả, nhưng không vì thế mà ít thật hơn.

Nếu có một điều tôi mang về từ buổi chiều đó, thì đó là niềm tin rằng nhịp của một đội bóng bắt đầu từ những thứ nhỏ nhất: cách một cầu thủ buộc lại dây giày, cách một nhóm người chờ đợi lượt của mình, cách tiếng bóng nảy đều trên cỏ im. U17 Việt Nam đang ở đầu một chu kỳ mà nhịp điệu sẽ phải tự tìm lấy. Và khi trọng tài thổi còi trận đầu tiên ở Qatar, chúng ta sẽ biết liệu nhịp đó đã được giữ đủ chắc hay chưa.